Su sağlığımızın garantisidir. Hayatın gücü, yaşamsal besinlerinin
en önemlisidir. tükettiğimiz suları mineral içerikleri: Kalsiyum,
Magnezyum, Sodyum gibi elementlerdir.
SU VE BESiNLERLE BULAŞAN HASTALIKLAR NELERDiR ?
Tifo,
Salmonellozis, Paratifo, Basilli Dizanteri, Amipli Dizanteri, Kolera,
Çocuk Yaz ishalleri, Stafilokoksik gıda zehirlenmesi, Bacillus cereus
zehirlenmesi, Botulismus, Askariazis, Oksiurazis, Teniazis, Giardiazis,
Hidatidozis, Hepatitis A ve E, Poliomyelitis bu grupta en sık görülen
bakteriyel, paraziter ve virutik hastalıklardır.
Özel
durumlarda Tüberküloz, Streptokok enfeksiyonları, Leptospiroz, Şarbon,
Toksoplazma, Ankilostorna da bu gruba girebilir. Hayvanlardan bulaşan
hastalıklar sınıflandırıldığında süt ve ürünleri ile geçtiği zaman
zaman unutulan Brusellozis ülkemiz için çok önemli bir sağlık
sorunudur; alınacak önlemler değerlendirilirken akııdan
çıkarılmamalıdır.
Yukarıda sayılan hastalıklar grubunun genel özellikleri şöyle özetlenebilir:
.Genellikle
dışkı-ağız yoluyla bulaşırlar. Çoğunluğu dışkı (bazen idrar) ile
atılır, kirlenmiş olan su ve besinler aracılığıyla sağlam kişiyi ağız
yoluyla enfekte ederler.
.Sıklıkla
epidemilere, pandemilere neden olurlar. Tek bir kaynaktan çıkan çok
sayıda etken, suda ve besin maddelerinde hızla çoğalarak onbinlerce
kişiyi enfekte edebilir. Özellikle suya geçtiyse, patlama şeklinde
salgınlar oluşur. Yalnız besinlerin kontamine olması durumunda yayılma
daha yavaştır.
Belirli iklim koşullarını ve özellikle kötü hijyen ik koşulları severler.
Kötü
ekonomik ve toplumsal koşulların göstergesidirler. Kirli suların, açık
helaların, açıkta satılan yiyeceklerin, sinek/hamamböceği gibi
vektörlerin bulunduğu; kişilerin temizlenme alışkanlıkları ya da
olanaklarının az olduğu toplumlarda sık görülürler. Sosyo-ekonomik
düzey yükseldikçe görülme sıklıkları azalır. Bu nedenlerle yalnızca
sağlık örgütünün çabalarıyla önlenmeleri çok güçtür;
tüm kamu sektörünün etkin katılımını gerektirirler.
.Genellikle yaz aylarında daha sık görülürler.
.Enfeksiyon
zincirinin kırılmasında en etkin ve kalıcı yaklaşım bulaşma yollarının
kesilmesi, yani olumsuz çevresel etmenlerin ortadan kaldırılmasıdır
Su ve Besinlerle Bulaşan Hastalıkların Kontrolu
Su ve besinlerle bulaşan hastalıklar yaz ve sonbahar aylarında daha sık
görülür.Bunun nedeni etken yaz aylarında iklim koşullarının etkisiyle
daha kolay üreyebilmektedir. Su ve besinlerle bulaşan hastalıkların
yaptıkları salgınların iki ayrı özelliği vardır: 1.Genel kullanımdaki
varlıklarla bulaşma: Bu varlıklardan ilk akla gelen SUDUR.Etken suya
karıştıktan sonra suyu kullanan toplumda çok ani başlayan.toplumun
önemli bir kısmını etkileyen salgınlar meydana getirir. 2.Temasla
Bulaşma:Bu tür ise kişiden kişiye kirli eşya besinlerle geçer.Burada
kaynak teşkil eden varlık veya insan sadece yakın çevresini
kirletebilmektedir.Bu nedenle hastalık daha yavaş bir yayılım gösterir.
-Kaynağa Yönelik Kontrol Önlemleri: *Su ve besinlerle bulaşan hastalık
salgınlarında en fazla müdahale edilmesi gereken alan hastalara yönelik
kontrol önlemleridir.Kaynak insan ise tedavisi gerekir.Eğer bu kişi
taşıyıcı ise,öncelikle kendisini taşıyıcı olduğundan haberdar olması
gerekmektedir.Kaynak hayvanlar ise veteriner örgütü ile işbirliği
yapılmalıdır.Kaynak cansız varlıklar ise dezenfeksiyon büyük önem
taşır. *Hastanın Enfeksiyon etkeninin kaynağı olan dışkı ve idrarının
sağlıklı bir şekilde ortadan kaldırılması gerekmektedir.Ayrıca bu
etkenin bulaşabileceği cansız varlıların da yok edilmesi ve
dezenfeksiyonu yapılmalıdır. -Bulaşma Yollarına Yönelik Kontrol
Önlemleri: *Çevrenin olumlu hale getirilmesi .atıkların sağlıklı
biriktirilmesi.suların dezenfeksiyonu. besin sanitasyonu ve kişisel
temizliğin bir yaşam biçimi haline getirilmesine yönelik sağlık
eğitiminin verilmesi son derece önemlidir. Su ve Besinlerle Bulaşan
Hastalıklardan Korunmada Temel Kurallar: *Eller bol su ile yıkanmalı
*Sağlıklı ve yeterli su temin edilmelidir.Temiz olduğundan emin
olunmayan sular kaynatılarak kullanılmalıdır. *insan atıklarının uygun
şekilde uzaklaştırılması gerekir.Tuvaletten çıktıktan sonra eller su ve
sabunla iyice yıkanmalıdır. ""Karasineklerle mücadele için evde çöpler
kapalı kovalarda biriktirilmelidir. *Tüm sebze ve meyveler akan su
altında bol ve temiz su ile yıkandıktan sonra yenmelidir.Pişirilerek
yenen yiyecekler güvenli şekilde hazırlanmalı ve buzdolabında uygun
sıcaklıkta bekletilmelidir. * * Açıkta satılan yiyecekler alınmamalı ve
tüketilmemelidir. *Kabuklu deniz ürünleri temiz yerlerden temin
edilmelidir. *Bebekler anne sütü ile beslenmelidir. *Kişide karın
ağrısı.ishal ve kusma belirtileri ortaya çıkarsa hekime
başvurulmalıdır.Kişiler hasta oldukları dönemde bulaşmayı önlemek için
kişisel yöntemlere özen göstermelidirler. Su ve besinlerle bulaşan
başlıca hastalıkları Sulu ishal.kanlı ishal.tifo.para tifo.amipli
dizanteri, basilli dizanteri.kolera.hepatit A ve E.Polio (çocuk felci)
dur.Bunlardan sulu ishal kontamine olmuş yiyecek ve gıdalardan bulaşır
ve kanlı ishal tablosuna kadar ilerleyebilir.Ülkemizde çevre
koşullarının yetersiz kaldığı.su ve besin hijyeninin düşük olduğu
yerlerde kolera çok ciddi salgın yapabilecek potansiyele
sahiptir.Ülkemizde de zaman zaman kolera salgınları görülmüştür.Bu
salgınların genelde su kaynaklı olduğu tespit edilmiştir ve kontrollü,
temiz klorlama ile bu salgınların durdurulduğu görülmüştür.Su kaynaklı
salgınlar genellikle patlama şeklinde görülür. Eğer bizde bu
hastalıklardan korunmak istiyorsak yukarıda saydığımız hastalıklardan
korunmadaki temel kurallara uymak zorundayız. Aksi takdirde ölümlerle
sonuçlanan çok ciddi salgınla karşı karşıya kalırız.
Ülkemizde varolan sağlık sorunlarının içinde bulaşıcı hastalıklar, pek
çok nedenden dolayı önemli bir yer tutmaktadır.. Bireysel, toplumsal ve
enfeksiyonun özelliklerine bağlı etmenler bulaşıcı hastalıkların
oluşumunda büyük rol oynarken; asıl olarak yerleşim yerlerinde alt yapı
ve destek hizmetlerinin yetersizliği, kalıcı önlemlerin alınmasına ve
bu hastalıklarla sürekli bir mücadelenin gerçekleştirilmesine olanak
vermemektedir.
Ülkemizin içinde bulunduğu coğrafik yapı ve mevsime ait özellikler
nedeniyle enfeksiyon hastalıkları çeşitli dağılımlar göstermektedir.
Havaların ısınması ile birlikte başta sularla ve besinlerle bulaşan
hastalık etkenleri çok yaygın olarak görülmekte ve kolayca patojenite
kazandıkları bilinmektedir. Özellikle oral fekal yolla bulaşabilen
etkenler yaz aylarında ilk sıralara yerleşebilmekte ve toplumda nadir
görülen hastalıklar bir anda salgın boyutuna ulaşabilmektedir.
Su ve besinlerle bulaşan hastalıklarla savaşta esas, enfeksiyon
zincirinin kırılmasıdır. Enfeksiyon zinciri (enfeksiyon kaynağı,
bulaşma yolu, sağlam kişi) üç noktadan herhangi birinde kırılırsa
enfeksiyon yenilebilir. Ancak enfeksiyonu yenmekten çok, tümüyle
ortadan kaldırmak amaçlanıyorsa her üç odak birden hedef alınmalıdır.
Zincirin kırılmasında sağlam kişi hedef alınırsa yapılacak uygulamalar
sağlık eğitimi, bağışıklama, yeterli ve dengeli beslenme gibi
genellikle koruyucu önlemlerdir.
Bulaşıcı hastalık etkeninin ortadan kaldırmak için en etkin yöntem
kaynağa yönelmektir. Kaynak insan ise tedavi edilir. Kaynak hayvan ise
tedavi edilir, mümkün değilse itlaf edilir. Özellikle su ve besinlerle
bulaşan hastalıkların önlenmesi için; mikroorganizmaların ürediği
vasatların ortadan kaldırılmasına yönelik çevre tedbirlerinin alınması
gereklidir.
Su ve besinlerle bulaşan hastalıklar ile savaşta aşağıda belirtilen önlemlerin alınması gerekmektedir:
-
Salgınlar için erken uyarı sisteminin kurulması,
-
Muhtemel salgınlar için hareket planlarının hazırlanması,
-
Mevcut kaynakların (personel, malzeme, araç v.b.) kayıtlarının tutulması,
-
Salgın kontrolü konusunda personelin eğitiminin sağlanması,
-
Bulaşıcı hastalıkların görülmesi durumunda ve salgınlarda koordinasyonun sağlanması
|